Van’da 1858 yılına kadar uzanan köklü basın geçmişinin somut bir şekilde korunması ve gelecek nesillere aktarılması için bir basın müzesi kurulması gerektiği vurgulanıyor. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nden Dr. Ergin Sarı, kentin güçlü basın tarihine rağmen bu mirasın korunması için somut adımların atılmadığını belirtiyor.
Basının Toplumsal Hafızadaki Yeri
Dr. Sarı, basının bir ülkenin toplumsal hafızası ve halkın bilgiye erişim aracı olduğunu ifade ederek, “Basın, sadece haber aktarmakla kalmaz; toplumsal gündemi şekillendirir, halkın düşüncelerini görünür kılar ve demokratik süreçlerin işlerliğine katkıda bulunur. Yerel basın ise bu işlevi kentin ve mahalli ölçeğe taşır. Mahalli sorunları, etkinlikleri ve vatandaşların taleplerini görünür kılar. Böylece halk, kendi çevresini daha iyi takip edebilir ve yerel yönetimlerle etkileşimde bulunabilir. Yerel basın, kentin kimliğini ve toplumsal hafızasını canlı tutan en yakın iletişim aracıdır.” dedi.
Van’da Basın Faaliyetleri 1858’de Başladı
Van’ın basın geçmişinin Osmanlı taşrasına göre oldukça erken bir döneme, 1858 yılına dayandığını belirten Dr. Sarı, “Bu tarihte yayınlanan Ermenice ‘Ardzvi Vasburagan’ (Van Kartalı) gazetesi, Osmanlı taşrasında Ermenice yayınlanan ilk gazetedir. Daha sonra Van ve Çaldıran gazeteleri de yayın hayatına başlamıştır. Osmanlı döneminde Van’da basın faaliyetleri genellikle Ermeniler tarafından yürütülmekteydi. 1858’den 1914’e kadar 27 Ermenice gazete ve dergi yayımlandığını görüyoruz. Oldukça renkli bir basın hayatından söz edebiliriz.” diye konuştu.
Savaş Sonrası Hafıza Kaybı ve Müze Eksikliği
Şehrin Birinci Dünya Savaşı’nda yaşadığı yıkımın basın hayatını sekteye uğrattığını belirten Sarı, “1914’te duran basın faaliyetlerinin yeniden başlaması ancak 1938’de olabilmiştir. Bu yaklaşık 25 yıllık süre zarfında Van’ın hafızası adeta yok olmuştur. Tarihsel ve sosyolojik bir dönemi ele aldığımızda ilk baktığımız şey o dönemdeki basın faaliyetleridir. Ciddi manada bilgi, belge, hafıza yani her şey o gazete ve dergi sayfalarında yer alır.” dedi.
Müze Kurulmamasının Nedenleri ve Çözüm Önerileri
Van’da basın müzesinin bulunmamasını kentin genel sorunlarıyla ilişkilendiren Dr. Sarı, bunun kültürel eksiklik, ilgisizlik ve kentsel sorunlar gibi birçok faktöre bağlı olduğunu söyledi. Müzenin kurulabilmesi için iş birliğinin şart olduğunu vurgulayan Sarı, üniversiteler, yerel yönetimler ve basın kuruluşlarının ortak hareket etmesi gerektiğini belirtti. Müzenin içeriğinin zengin olabileceğini, eski gazete ve dergilerin yanı sıra fotoğraflar, videolar, baskı makineleri ve kayıt cihazlarının da sergilenebileceğini ifade etti. Dr. Sarı, müzenin kent hafızasını canlı tutacağını, gazeteciler ve halk için ilham kaynağı olacağını sözlerine ekledi. Müze için öncelikli adımın ise herkesin kolayca ulaşabileceği merkezi bir mekan bulmak olduğunu dile getirdi.
