BHA TİMBİR Politika Danışma Kurulu Başkanı, Avrasya Gazeteciler Derneği Genel Başkanı ve belgesel yapımcısı İsmail Kahraman, 93 Harbi’nin (1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi) kahramanlarını ve Baltık coğrafyasında ebediyete intikal eden Mehmetçikleri anmak amacıyla Letonya’nın tarihi Cēsis kentindeki Türk Şehitliği’nden özel bir canlı yayın gerçekleştirdi. Devr-i Âlem Belgesel Programı kapsamında yapılan bu yayın, Plevne’den Baltık topraklarına uzanan hüzünlü ancak bir o kadar da gurur verici bir hikayeyi gün yüzüne çıkardı.
Başkent Riga’nın yaklaşık 90 kilometre kuzeydoğusunda yer alan Cēsis Türk Şehitliği, 93 Harbi sırasında Plevne cephesinde gösterdikleri kahramanlıkla bilinen, ancak savaşın acımasızlığı karşısında esir düşen Osmanlı askerlerinin anısını yaşatıyor. Türkiye’nin Riga Büyükelçiliği’nin sağladığı bilgilere göre, savaş esiri olarak Baltık topraklarına getirilen askerlerin bir kısmı, ağır yaraları ve hastalıklar nedeniyle hayatlarını kaybetmiş ve Cēsis’te toprağa verilmişlerdir. Bu topraklarda 26 Osmanlı askerinin mezarı bulunmaktadır.
Anıt Şehitliğe Dönüşüm ve Yeniden Düzenleme Süreci
Başlangıçta bir mezarlık alanı olarak varlığını sürdüren bu kutsal topraklar, 1937 yılında Türkiye’nin o dönemdeki Tallinn Büyükelçiliği’nin girişimleriyle anıt şehitliğe dönüştürülmüştür. Her bir şehidi temsil eden ay-yıldızlı sembolik mezar taşları ve ortak bir anıtın inşasıyla alan, ebedi istirahate çekilen kahramanlara yakışır bir hale getirilmiştir. Anıt üzerindeki Türkçe ve Letonca kitabe, buradaki 26 Türk erinin Plevne’de esir düştükten sonra Cēsis’te hayatını kaybettiğini ve buraya defnedildiğini tüm dünyaya duyurmaktadır.
Türkiye ile Letonya arasındaki yakınlaşmanın bir göstergesi olarak, 2004 yılında imzalanan iş birliği anlaşması çerçevesinde şehitlik 2005 yılında kapsamlı bir restorasyondan geçirilmiştir. Yapılan çevre düzenlemeleri ve yenileme çalışmaları sonucunda 15 Eylül 2005 tarihinde yeniden ziyarete açılan Cēsis Türk Şehitliği, günümüzde Letonya’nın koruma altındaki kültür varlıkları arasında yer almakta ve düzenli bakımlarla korunmaktadır.
Vatan Nöbeti ve Tarihi Mirasın Korunması
Her yıl 18 Mart Çanakkale Şehitlerini Anma Günü ve Şehitler Günü vesilesiyle Türkiye’nin Riga Büyükelçiliği ve Letonyalı yetkililerin katılımıyla anma törenleri düzenlenmektedir. Bu anlamlı buluşmalar, geçmişte yaşananları unutturmamak ve gelecek nesillere aktarmak adına büyük önem taşımaktadır.
Cēsis’te belgesel çekimleri gerçekleştiren İsmail Kahraman, şehitliği “sessiz bir vatan nöbeti” olarak tanımlayarak, buranın sadece bir mezarlık olmadığını, vatanlarından uzakta yatan kahraman Mehmetçiklerin sessiz bekçiliği yaptığını vurguladı. Kahraman, Baltık ormanları arasında yükselen Türk bayrağının, milletin tarihine ve şehitlerine olan vefasının en somut göstergelerinden biri olduğunu belirterek, bu tarihi mirasın gelecek nesillere aktarılmasının hayati önemine dikkat çekti. Birlik Haber Ajansı’nın “Plevne Kahraman Esirlerinin İzinde” projesiyle, Baltık coğrafyasındaki unutulmuş Osmanlı şehitlikleri yeniden gündeme taşınarak, dünyanın farklı köşelerindeki ecdat mirasının korunmasına yönelik farkındalık artırılmaktadır.
