Akademisyen ve Haber7.com yazarı Prof. Dr. Zakir Avşar, ABD Başkanı Donald Trump’ın dış politika dilini ve özellikle “fırtına öncesi sessizlik” söylemini analiz etti. Avşar’a göre Trump’ın söylemleri, aşkın bir şiddet ve üstenci bir yaklaşım içeriyor. Dış politika söz konusu olduğunda tehdit ve şantajdan kaçınmayan Trump, bu dilini İsrail-İran geriliminde de İran’a yönelik mesajlarında kullanıyor.
Trump’ın yapay zeka görseliyle desteklediği “fırtına öncesi sessizlik” ifadesi, ateşkes sürerken yeni büyük savaş beklentilerini artırdı. İlk bakışta çarpıcı siyasi sloganlar veya medyaya yönelik dramatik çıkışlar gibi algılansa da, uluslararası ilişkiler teorisi açısından bu tür ifadeler tesadüfi değil, belirli bir stratejik mantığın parçasıdır. Özellikle Trump gibi kişisel liderlik performansını ön plana çıkaran bir aktör için bu metaforlar, retorikten çıkıp kriz yönetiminin bir aracına dönüşüyor.
Zorlayıcı Diplomasi ve Caydırıcılık Kavramları
Avşar, Trump’ın söylemini anlamak için uluslararası ilişkiler literatüründeki zorlayıcı diplomasi, caydırıcılık ve uçurum siyaseti gibi kavramsal çerçevelere bakmak gerektiğini belirtiyor. Trump’ın siyaset yapma tarzı, geleneksel Amerikan dış politikasının kurumsal akıl ve bürokratik süreçlerine karşın, kişiselleştirilmiş ve yüksek riskli bir pazarlık alanına dayanıyor. Bu yaklaşımda devletlerarası ilişkiler, normatif düzen arayışından ziyade güçlü tarafın üstünlük kurduğu bir alana dönüşüyor.
Trump’ın “ateş ve öfke”, “en yüksek düzeyde baskı” ve “fırtına öncesi sessizlik” gibi ifadeleri, karşı tarafın tehdit algısını yükselterek karar alma süreçlerini etkileme amacı taşıyor. Zorlayıcı diplomasi, bir devletin doğrudan savaşa girmeden, savaş tehdidini inandırıcı biçimde masada tutarak karşı tarafı davranış değiştirmeye zorlamasıdır. Trump’ın açıklaması da bu bağlamda, Washington’un askeri seçenekleri değerlendirdiği izlenimini doğuruyor.
Riskin Manipülasyonu ve Uçurum Siyaseti
Trump’ın öngörülemezliği, siyasal iletişiminde stratejik bir avantaj olarak kullanılıyor. Rakiplerinin onun blöf yapıp yapmadığını kestirememesi, Trump için bir güç unsuru oluşturuyor. Bu durum, oyun teorisi ve güvenlik çalışmaları içinde “riskin manipülasyonu” olarak tanımlanıyor. Lider, kontrolü belirsiz bırakarak karşı tarafın daha yüksek bir tehdit algısı geliştirmesine yol açıyor.
Buna ek olarak, Trump’ın söylemi caydırıcılık ve uçurum siyaseti kavramlarını da içeriyor. Caydırıcılık, bir aktörün karşı tarafı belirli bir eylemden vazgeçirmek için tehdit oluşturmasıdır. Uçurum siyaseti (brinkmanship) ise krizi bilinçli biçimde savaş eşiğine kadar taşıyarak karşı tarafı geri adım atmaya zorlamaktır. Trump’ın “fırtına öncesi sessizlik” söylemi, savunmacı bir uyarının ötesinde, yaklaşan daha büyük bir gelişmeye dair bilinçli belirsizlik üreterek tam da bu stratejiyi yansıtıyor.
İran’ın Asimetrik Stratejisi
Denklemin karşı tarafında yer alan İran, ABD ile doğrudan konvansiyonel bir savaşta simetrik güç kapasitesine sahip olmadığını biliyor. Bu nedenle güvenlik doktrini, asimetrik caydırıcılık üzerine inşa edilmiş durumda. İran’ın temel yaklaşımı, saldırının maliyetini tüm bölgeye yayarak rakibin askeri, ekonomik ve siyasi maliyet hesabını ağırlaştırmaktır. Bu stratejinin parçaları arasında Hürmüz Boğazı üzerindeki baskı kapasitesi, bölgesel vekil milis ağları, füze sistemleri ve enerji hatlarına yönelik tehditler bulunuyor.
İran, Trump’ın stratejisine karşı “kontrollü direnç” uygulayarak tam geri çekilme yerine doğrudan büyük savaşı tetiklemekten kaçınıyor. Bu sayede ABD’yi sürekli öngörülemeyen maliyetlere tabi tutuyor, rejiminin meşruiyetini koruyor ve bölgesel vekil ağlarını canlı tutuyor.
Krizin Yönetimi ve Jeopolitik Pazarlık
Sonuç olarak, Trump ile İran arasındaki mevcut gerilim, basit bir savaş tehdidi olarak okunmamalıdır. Trump tehdit ve şantajını yüksek sesli ve dramatik söylemle yaparken, İran maliyet artırıcı şekilde karşılık veriyor. Trump’ın kişiliği, öngörülemezliği ve gösteri siyasetine yatkınlığı bu stratejiyi daha görünür ve dramatik hale getiriyor. İran ise doğrudan karşı koymak yerine, asimetrik caydırıcılıkla bu baskıyı dengelemeye çalışıyor. Ortaya çıkan tablo, Trump’ın savaş söylemini bilinçli biçimde canlı tuttuğu, yüksek riskli ama kontrollü bir kriz düzenidir. Bu nedenle “fırtına öncesi sessizlik” ifadesi, durumun jeopolitik pazarlıkta araçsallaştırıldığı bir dönemi anlatıyor gibi görünüyor.
