Akademisyen ve Haber7.com yazarı Prof. Dr. Zakir Avşar, Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta yaşanan okul saldırıları sonrası ‘Güvenli okul ve biz…’ başlıklı yazısıyla önemli tespitlerde bulundu. Avşar, saldırılarda hayatını kaybedenlere Allah’tan rahmet, yaralılara acil şifalar dileyerek, okul güvenliği konusunun yıllardır gündemlerinde olduğunu belirtti. 2020 yılında yayınladıkları ‘Güvenli Okul’ çalışmasında bu konuya değindiklerini hatırlatan Avşar, Milli Eğitim ve İçişleri Bakanlıkları ile yürütülen çalışmalarda yasal düzenlemelerle çözüm aranan hususlara ve şiddete dikkat çekildiğini ifade etti.
Okullarda Şiddet Sistemik Bir Sorun
Okullarda yaşanan silahlı şiddet olaylarının arttığını ve bunun karmaşık, çok katmanlı bir kriz alanı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Avşar, bu tür olayları bireysel patolojiler veya güvenlik zaaflarıyla açıklamanın meseleyi indirgemek anlamına geldiğini söyledi. Bu olayların iletişim kopuklukları, değer erozyonu, kurumsal zafiyetler ve kültürel çözülmelerin kesişim noktasında ortaya çıkan sistemik kırılmalar olduğunu belirtti. Bu nedenle ‘güvenli okul’ yaklaşımının da bütüncül, disiplinlerarası ve derinlikli bir perspektif gerektirdiğini ekledi.
Geleneksel güvenlik yaklaşımlarının okulu yalnızca fiziksel bir mekan olarak ele aldığını, kamera sistemleri ve giriş-çıkış kontrolleri gibi önlemlerin tek başına yeterli olmadığını belirten Avşar, şiddetin çoğu zaman bireyin zihinsel ve duygusal dünyasında filizlendiğini vurguladı. Bu noktada ‘güvenli eğitim iletişimi’ kavramının önem kazandığını ifade etti. Güvenli eğitim iletişimi, tüm paydaşlar arasında gerçekleşen iletişimsel süreç ve becerileri kapsar. Bu kavram, bireyin kendisini ifade edebildiği, duyulduğunu hissettiği, anlamlandırıldığı ve değer gördüğü bir etkileşim iklimini hedefler. Bu iklimin yokluğunda, bireydeki kırılmalar zamanla davranışsal sapmalara dönüşebilir.
Aidiyet Eksikliği ve Yabancılaşma Risk Faktörleri
Okul saldırılarının faillerinde belirgin bir aidiyet eksikliği ve yoğun bir yabancılaşma duygusunun dikkat çektiğini belirten Avşar, Sosyal Kimlik Teorisi çerçevesinde bu durumun bireyin kimlik inşası ve toplumsal uyumundaki zayıflıklarla ilişkili olduğunu açıkladı. Okul ortamında dışlanma, akran zorbalığı ve değersizleştirilme gibi deneyimlerin bireyin sosyal bağlarını zayıflattığını ve iletişim kanallarının kapalı olmasının risk faktörünü artırdığını söyledi. Şiddetin, bu bağlamda çoğu zaman bir ‘iletişim çöküşünün’ radikal bir ifadesi olarak ortaya çıktığını belirtti.
Disiplin ve Aile İletişiminin Önemi
Modern eğitim tartışmalarında disiplin kavramının problematize edildiğini ancak normatif çerçevenin zayıfladığı ortamlarda belirsizliğin arttığını ve risk davranışlarını beslediğini dile getiren Avşar, disiplinin işlevinin kural ihlallerini cezalandırmanın ötesinde öngörülebilir bir sosyal düzen kurmak olduğunu söyledi. Açık, tutarlı ve adil kuralların bireyin sınırlarını bilmesini sağladığını, ancak kritik noktanın disiplinin iletişimsel boyutu olduğunu vurguladı. Otoritenin keyfi değil meşru, sert değil tutarlı, uzak değil erişilebilir olması gerektiğini belirtti.
Okul güvenliği tartışmalarında sıklıkla ihmal edilen aile ile okul arasındaki değer ve iletişim sürekliliğinin belirleyici olduğunu ifade eden Avşar, çocuk ve gençlerin kimliklerini ailede, okulda ve dijital dünyada eş zamanlı inşa ettiklerini söyledi. Bu alanlar arasındaki ciddi değer farklılıkları ve iletişim kopukluklarının parçalı bir kimlik yapısı oluşturduğunu belirtti. Güvenli okul iletişimi modelinin aileyi sürecin aktif bir paydaşı haline getirmesi gerektiğini, düzenli ve şeffaf iletişimin riskleri erken aşamada görünür kıldığını ekledi.
Medya ve Dijital Dünyanın Etkisi ve Erken Uyarı Sistemleri
Günümüz gençliğinin yoğun bir medya ve dijital içerik akışıyla şekillendiğini ve şiddetin estetize edildiği, bireyin değersizleştirildiği içeriklerin gelişim çağındaki bireyler üzerinde güçlü etkiler yarattığını belirten Avşar, Medya Ekolojisi perspektifinden bakıldığında bireyin içinde bulunduğu sembolik çevrenin davranış kalıplarını doğrudan etkilediğini söyledi. Bu nedenle güvenli okul yaklaşımının okul içi iletişimi ve öğrencinin maruz kaldığı geniş iletişim evrenini dikkate alması gerektiğini vurguladı. Medya okuryazarlığı, eleştirel düşünme ve dijital farkındalık becerilerinin geliştirilmesinin, şiddetin meşrulaştırılmasına karşı önemli bir koruyucu mekanizma oluşturduğunu belirtti.
Birçok vakada saldırganların önceden çeşitli sinyaller verdiği ancak bu sinyallerin ciddiye alınmadığına dikkat çeken Avşar, iletişim temelli erken uyarı sistemlerinin kritik rol oynadığını ifade etti. Öğretmenler, rehberlik birimleri ve yöneticiler arasında kurulacak güvene dayalı iletişim ağının, sinyallerin zamanında fark edilmesini ve müdahale mekanizmalarının devreye girmesini sağladığını söyledi. Burada temel meselenin ihbar kültürü değil, sorumluluk bilinciyle hareket eden bir farkındalık kültürü oluşturmak olduğunu vurguladı.
Sonuç: Ahlaki Zemin ve İletişim Odaklı Güvenli Okul
Son kertede güvenli okulu teknik önlemlerle tesis etmenin mümkün olmadığını belirten Prof. Dr. Avşar, asıl belirleyici olanın okulun üzerine inşa edildiği ahlaki zemin ve iletişim düzeni olduğunu söyledi. Saygının, sorumluluğun, aidiyetin ve karşılıklı güvenin canlı tutulduğu bir okul ikliminin şiddeti engellemekle kalmayıp anlamsızlaştırdığını ifade etti. Bu çerçevede güvenli okul politikalarının, bireyi merkeze alan ama toplumsal sorumluluğu ihmal etmeyen; özgürlük ile düzen arasında denge kuran; iletişimi yüzeysel bir araç değil, kurucu bir unsur olarak gören bir anlayışla yeniden düşünülmesi gerektiğini belirtti. Ancak bu şekilde okulların bilgi aktaran, güvenli ve sağlıklı bir toplumsal geleceğin inşa edildiği mekanlara dönüşebileceğini sözlerine ekledi.
