Kolorektal Kanser: Önemli Bir Halk Sağlığı Tehdidi
Kalın bağırsak (kolon) ve rektum kanserlerini ifade eden kolorektal kanser, günümüzün en ciddi halk sağlığı sorunlarından biri olarak öne çıkıyor. Doç. Dr. Afig Gojayev, hastalığın istatistikleri, risk faktörleri ve hayat kurtaran tarama yöntemleri hakkında önemli bilgiler paylaştı.
Küresel ve Ulusal Veriler Endişe Verici
Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) verilerine göre kolorektal kanser, görülme sıklığı açısından dünyada üçüncü, ölüm oranları açısından ise ikinci sırada yer alıyor. Her yıl yaklaşık 1,9 milyon kişi bu hastalıkla mücadele ediyor. Türkiye’de de durum farklı değil; Sağlık Bakanlığı verileri, kolorektal kanserin ülkemizde en sık görülen üçüncü kanser türü olduğunu ve yılda yaklaşık 20 bin yeni vakaya rastlandığını gösteriyor.
Kansere Dönüşen Polipler: Erken Müdahale Fırsatı
Kolorektal kanserlerin büyük çoğunluğu, bağırsakta oluşan ve ‘polip’ adı verilen iyi huylu oluşumlardan kaynaklanıyor. Bu poliplerin kansere dönüşmesi ortalama 10 yıl sürse de, bu uzun süreç erken teşhis için önemli bir fırsat sunuyor. Tarama testleri sayesinde polipler erken evrede tespit edilip çıkarılarak kanser oluşumu engellenebiliyor.
Risk Faktörleri ve Korunma Yolları
Kolorektal kanser riskini artıran başlıca faktörler şunlardır:
- 50 yaş ve üzeri olmak
- Ailede kolon kanseri öyküsü
- Kalıtsal sendromlar ve inflamatuvar bağırsak hastalıkları
Yaşam tarzı da önemli bir rol oynuyor. Aşırı kırmızı ve işlenmiş et tüketimi, obezite, sigara, alkol kullanımı ve hareketsiz yaşam riski artırırken; liften zengin beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı kilo kontrolü koruyucu etki gösteriyor.
Tarama Yaşı 45’e İndi
Ulusal tarama programı kapsamında 50-70 yaş arası bireylerde iki yılda bir gaitada gizli kan testi ve 10 yılda bir kolonoskopi öneriliyor. Ancak son yıllarda uluslararası kılavuzlar, hastalığın genç yaşlarda da artış göstermesi nedeniyle taramaya başlama yaşını 45’e çekilmesini tavsiye ediyor. Ailesinde risk faktörü bulunanların daha erken yaşlarda doktora başvurması hayati önem taşıyor.
Kolonoskopi Korkusu Yersiz: 30 Dakikalık İşlem Hayat Kurtarıyor
Toplumda kolonoskopiye karşı yaygın bir korku bulunuyor. Ancak Doç. Dr. Gojayev, işlemin son derece güvenli ve rutin olduğunu belirtiyor. Sedasyon ile yapılan işlem sırasında hastalar ağrı hissetmez ve işlem sonrası aynı gün normal hayatlarına dönebilirler. En büyük avantajı ise, kanser öncüsü poliplerin işlem sırasında çıkarılabilmesidir.
Dikkat Edilmesi Gereken Belirtiler
Kolorektal kanser erken evrede belirti vermeyebilir. Ancak aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden doktora başvurmak gerekir:
- Dışkılama alışkanlıklarında değişiklik (uzun süren kabızlık veya ishal)
- Dışkıda kan görülmesi
- Nedeni açıklanamayan kilo kaybı
- Karın ağrısı veya nedeni belirsiz kansızlık
Doç. Dr. Gojayev, erken teşhisin önemini vurgulayarak,
